naglowek
AktualnościStyl ŻyciaUrodaZdrowiePoradnikWizyta w Aptece



Kamica moczowa
lek. med. Ewa Pakuła

Jedną z najczęściej występujących chorób układu moczowego jest kamica. Jej istotą jest tworzenie się w nerkach chorego twardych tworów podobnych do kamieni. Do tej pory nie ustalono jednoznacznie, dlaczego tworzą się one u niektórych ludzi. Badania nad kamicą wykazują, że u chorego, który wydalią pierwszy kamień, prawdopodobieństwo utworzenia kolejnego wynosi 15% w ciągu roku, około 40% w ciągu 5 lat i około 50% w ciągu 10 lat.

Istnieją różne teorie powstawania kamieni w układzie moczowym, ale żadna nie tłumaczy tego zjawiska w całości. Według teorii fizykochemicznej, przyczyną kamicy jest brak w moczu koloidów ochronnych, zapobiegających wysalaniu się w nim soli mineralnych. Natomiast teoria enzymatyczna zakłada, że choroba ta wywołana jest brakiem w moczu inhibitorów mineralizacji. Na pewno jednak proces tworzenia się kamieni jest złożony, a zasadniczą rolę odgrywają zjawiska zachodzące w moczu przesyconym.

Według statystyk, schorzenie to występuje 2-2,5 raza częściej u mężczyzn niż u kobiet. Najwięcej zachorowań przypada między 30 a 50 rokiem życia, a przebieg choroby może być różny. U niektórych osób nie daje żadnych dolegliwości i kamica może być wykryta przypadkiem podczas badań diagnostycznych w kierunku innych chorób. Pozostali okresowo przeżywają silne ataki bólowe związane z przesuwaniem się złogu z nerki przez moczowód do pęcherza moczowego. Są to tzw. napady kolki nerkowej. Ból jest wówczas bardzo silny, towarzyszy mu niepokój, wzdęcie brzucha, czasem występują również nudności i wymioty. Ból występuje w okolicy lędźwiowej i promieniuje wzdłuż moczowodu do podbrzusza, pachwiny, narządów pąciowych lub uda. Gdy kamień umiejscawia się w moczowodzie, bóle występują nad talerzem kości biodrowej. Mocz oddawany jest często, w małych ilościach i może mieć zabarwienie krwiste. Chory jest zwykle niespokojny i stale zmienia pozycję ciała. Ból może trwać nawet kilka godzin i okresowo nasilać się. Ustępuje niemal natychmiast, gdy kamień zostanie wydalony z dróg moczowych z moczem na zewnątrz. Gorączka może świadczyć o zakażeniu dróg moczowych. Najczęściej dolegliwości bólowe są tak silne, że chory wzywa pogotowie ratunkowe, które doraźnie podaje leki przeciwbólowe i rozkurczowe. Czasem objawy kamicy mogą skończyć się na jednym napadzie kolki nerkowej. W innych przepadkach chorzy cierpią wielokrotnie, "rodząc" kolejne kamienie. Gdy kamienie nerkowe są duże lub odlewowe (wypełniające cały układ kielichowo-miedniczkowy nerki) typowe są bóle tępe, nie tak gwałtowne i nasilone, jak przy drobnych złogach przemieszczających się poprzez moczowód. Długoletnia kamica może w efekcie prowadzić do uszkodzenia nerek.

Wiadomo jednak, że rozwojowi kamicy moczowej mogą sprzyjać:

  • bogata dieta mleczna (nadmiar wapnia) oraz picie dużej ilości twardej wody (nadmiar węglanu wapnia)
  • przedłużające się zakażenia dróg moczowych (niektóre szczepy bakteryjne, przede wszystkim Proteus, produkują ureazę, enzym rozkładający mocznik na amoniak i dwutlenek węgla)
  • zmiany anatomiczne w układzie moczowym, które powodują zaleganie moczu powyżej przeszkody, co ułatwia powstawanie złogów: np. zwężenia moczowodu, wady rozwojowe, długotrwałe unieruchomienie po złamaniach, poprzeczne uszkodzenie rdzenia kręgowego
  • zaburzenia czynności nerek: cystynuria, hiperoksaluria, hiperurykozuria
  • zaburzenia przemiany materii, prowadzące do nadmiernego wydalania z moczem wapnia, szczawianów, kwasu moczowego, fosforanów, a także niedobór witaminy A • zaburzenia hormonalne: nadczynność przytarczyc, kory nadnerczy
  • choroby kości, np. szpiczak mnogi, przerzuty rakowe
  • przedawkowanie witaminy D3
  • nadużywanie leków zobojętniających
  • kamica może rozwijać się również w przebiegu niektórych chorób krwi.


Jedynie u mniej niż 3% chorych nie stwierdza się zaburzeń metabolicznych. Chorzy ci prawdopodobnie nie tolerują prawidłowej zawartości w moczu soli tworzących kamienie, co prowadzi do ich krystalizacji. Gdy przyczyna kamicy jest nieznana, określa się ją mianem kamicy samorodnej.

Kamica może dotyczyć również pęcherza moczowego. Przy czym pierwotne kamienie pęcherzowe występują rzadko. Natomiast wtórne kamienie występują w następstwie innych chorób urologicznych, w zdecydowanej większości u mężczyzn. Podłożem tworzenia się kamieni pęcherzowych jest zastój moczu w pęcherzu i rozwijające się zakażenie. Przyczyną zalegania moczu może być: powiększony gruczoą krokowy, uchyłek pęcherza, zaburzenia jego czynności lub wprowadzone do niego ciało obce. Objawem kamicy pęcherza moczowego jest nagłe przerywanie strumienia moczu, któremu towarzyszy ból promieniujący wzdłuż prącia. Czasem mężczyzna może oddać mocz tylko w specjalnym ułożeniu.

JAK I CO BADAĆ?

Podstawowym badaniem przy chorobach układu moczowego jest analiza ogólna moczu. Przy kamicy wynik może być całkiem prawidłowy. Ale często występuje krwinkomocz lub krwiomocz, którym mogą towarzyszyć leukocyty i bakterie, a w osadzie moczu można znaleźć różne kryształy. Badania dodatkowe ułatwiające rozpoznanie kamicy moczowej, to ultrasonografia układu moczowego lub badanie radiologiczne z kontrastem, zwane urografią. Badania te potwierdzają rozpoznanie kamicy nerkowej i umożliwiają zlokalizowanie złogu.


Ważne jest również ustalenie, czy nie ma zatkania dróg moczowych i ich zakażenia oraz określenie stanu czynnościowego nerek. Jeżeli kamica moczowa zaczęła się w dzieciństwie, to należy zbadać, czy jej przyczyną nie są: cystynuria, kwasica nerkowa, pierwotna hiperoksaluria, glicynuria lub ksantynuria. Mając te dane lekarz urolog podejmuje decyzję o sposobie leczenia. Kamica może być leczona zachowawczo, instrumentalnie lub operacyjnie.

Leczenie zachowawcze obejmuje: zwalczanie zakażenia oraz utrzymanie odpowiedniego dla danego typu kamicy pH moczu.

Leczenie instrumentalne obejmuje rozkruszanie złogów, znajdujących się w pęcherzu moczowym oraz usuwanie złogów z moczowodu. Zabieg kruszenia nazywany jest litotrypsją. W wielu ośrodkach urologicznych ponad 95% zabiegów usuwania kamieni z układu moczowego odbywa się za pomocą metody ESWL (extracorporeal shock wave lithotripsy), polegającej na kruszeniu kamieni w układzie moczowym falą wstrząsową generowaną pozaustrojowo lub metodą przezskórnego kruszenia kamieni falą ultradźwiękową w specjalnej wannie.

Leczenie operacyjne kamicy moczowej stanowi obecnie zdecydowaną mniejszość wszystkich zabiegów urologicznych.

Jeżeli kamień nerkowy został wydalony, warto poddać go analizie chemicznej, aby poznać jego skład chemiczny. Najczęściej kamienie nerkowe są moczanowe, szczawianowe i fosforanowe. Dzięki rozpoznaniu można zastosować odpowiednią dietę i leki, które zmienią odczyn moczu i w ten sposób ułatwią rozpuszczenie kamieni.

DIETA


Wiadomo, że na powstawanie kamieni nerkowych ma również wpąyw codzienne odżywianie. Produkty spożywcze zawierają bowiem składniki (np. wapń, magnez, szczawiany, fosforany), które mogą być podstawą tworzenia się złogów w drogach moczowych. Mając wynik analizy chemicznej złogu, chory może modyfikować swoją dietę tak, by nie zawierała zbyt dużo pokarmów bogatych w substancje, które tworzą dany rodzaj kamieni.

Podstawowym i wspólnym zaleceniem, niezależnie od rodzaju kamicy, jest zwiększenie wypijanych w ciągu doby pąynów do 2-2,5 litra. Wskazane jest również wypicie szklanki wody tuż przed snem. Najbardziej znaną i polecaną wodą mineralną do leczenia kamicy nerkowej jest woda "Jan", pochodząca ze zdroju w Krynicy. Jest to 0,071% szczawa słabozmineralizowana z przewagą wodorowęglanu wapnia. Jest bardzo moczopędna. Woda ta stosowana jest również przy dnie moczanowej, miażdżycy i cukrzycy, gdyż obniża poziom cholesterolu we krwi.

LECZENIE

Na wytrącanie się złogów w nerkach ma również wpąyw pH moczu, czyli jego odczyn. Zasadowy odczyn moczu sprzyja tworzeniu się kamieni szczawianowych i fosforanowych. Kamienie moczanowe najlepiej wytrącają się, gdy mocz jest zakwaszony. Dlatego chorym z kamicą lekarz może zalecić przyjmowanie środków zmieniających pH moczu tak, aby otrzymywać mocz, w którym składniki tworzące dany rodzaj kamieni są najlepiej rozpuszczalne. Gdy kamienie są wapniowo-szczawianowe, pożądane jest pH moczu 5,5 – 6,6. Dla kamicy wapniowo-fosforanowej pH powinno wynosić ok. 5,0, dla kamicy moczanowej – powyżej 6,5.

Preparatem umożliwiającym alkalizację moczu do wartości pH 6,4-6,8 jest Citrolyt. Zalecany jest przy kamicy moczanowej i dnie moczanowej. Okres leczenia Citrolytem trwa od 6 do 12 miesięcy. Dawki leku ustala sobie chory sam, kontrolując pH moczu papierkiem lakmusowym, które powinno się mieścić w granicach 6,4-6,8. Mocz można również alkalizować podając choremu wodorowęglan sodowy 3-4 razy dziennie po 1 gramie. Stosując długotrwałe alkalizowanie moczu udaje się czasem rozpuścić kamienie moczanowe. Natomiast chemiczne rozpuszczanie innych kamieni nie jest możliwe. Kamicy wapniowej można zapobiegać podając codziennie hydrochlorotiazyd, który zwiększa wydalanie magnezu, a zmniejsza – wapnia.

Kamica sprzyja zakażeniom układu moczowego, dlatego każde zakażenie układu moczowego musi być leczone energicznie i skutecznie. Nie można przewidzieć szybkości powiększania się złogów. Choć wiadomo, że najszybciej powiększają się złogi struwitowe, powstające w przebiegu zakażenia bakteriami rozkładającymi mocznik. Dużą skłonność do nawrotów wykazuje kamica fosforanowa i moczanowa. Kamienie małe, do wielkości ziarnka grochu, mogą wydalać się samoistnie. Większe należy rozbijać przezskórne lub usuwać instrumentalnie albo operacyjnie. Rokowanie w kamicy moczowej zależy w dużej mierze od przyczyny i rodzaju kamieni oraz stanu czynnościowego nerek, dlatego choroba ta może u każdego chorego przebiegać zupełnie inaczej.







projekt strony - rokart