naglowek
AktualnościStyl ŻyciaUrodaZdrowiePoradnikWizyta w Aptece



Kamienica żółciowa

Mam kamienie w woreczku żółciowym" - skarżą się, zapewne nie raz, pacjenci apteki. Mówiąc o swej chorobie, mają oczywiście na myśli kamicę żółciową, która jest jedną z najczęstszych chorób jamy brzusznej. Jej istotą jest tworzenie się w pęcherzyku żółciowym, lub rzadziej w drogach żółciowych, złogów, nazywanych właśnie kamieniami. Kamica żółciowa kilkakrotnie częściej występuje u kobiet, zwłaszcza otyłych i po czterdziestce. Ale przytrafia się również mężczyznom i osobom młodym.

Żółć, niezbędna do trawienia, wytwarzana jest przez komórki wątrobowe tzw. hepatocyty w ilości od 500 do 1500 ml na dobę. Głównymi składnikami żółci są: sole żółciowe, lecytyna i cholesterol. W niewielkich ilościach znajduje się w niej również bilirubina, kwasy tłuszczowe i sole nieorganiczne. Wydalanie żółci jest możliwe dzięki systemowi dróg żółciowych wewnątrzwątrobowych i zewnątrzwątrobowych. Do dróg zewnątrzwątrobowych należą prawy i lewy przewód wątrobowy, które tworzą przewód wątrobowy wspólny. Narządem okresowo magazynującym żółć jest pęcherzyk żółciowy, leżący pod dolną powierzchnią wątroby. Ma on kształt gruszki i długość około 10 cm. Zwężająca się szyjka pęcherzyka przechodzi w przewód pęcherzykowy, który łączy się ze wspomnianym przewodem wątrobowym wspólnym dając przewód żółciowy wspólny. U około 80-90 procent ludzi przewód żółciowy wspólny łączy się w końcowym odcinku z przewodem trzustkowym tworząc wspólny kanał uchodzący do dwunastnicy w miejscu nazywanym brodawką większą dwunastnicy Vatera, w której znajduje się mięsień zwany zwieraczem Oddiego. Dzięki właściwej regulacji nerwowo-hormonalnej oraz prawidłowej czynności dróg żółciowych, pęcherzyka żółciowego i zwieracza Oddiego żółć przemieszczana jest z wątroby do przewodu pokarmowego zapewniając odpowiedni przebieg procesów trawienia.

Co to są kamienie żółciowe?

Głównym miejscem tworzenia się kamieni żółciowych jest pęcherzyk żółciowy. Nie do końca poznano mechanizmy tego procesu, ale wiadomo, że duże znaczenie ma zagęszczenie i zastój żółci pęcherzykowej prowadzący do wytrącania się z żółci cholesterolu i bilirubiny niesprzężonej, w postaci złogów. Głównymi składnikami kamieni żółciowych są w różnych proporcjach: cholesterol, barwniki żółciowe, jony nieorganiczne i białka. Najczęściej występują złogi mieszane cholesterolowo-barwnikowe. Kamienie jednorodne czyli złożone tylko z jednego składnika np. cholesterolu lub barwników żółciowych występują rzadko. Kamienie w pęcherzyku mogą drażnić błonę śluzową pęcherzyka wywołując jej odczyn zapalny prowadzący do wydzielania wapnia, który odkłada się w tych kamieniach. Dlatego długo istniejące złogi są bogato uwapnione. Znanych jest wiele czynników usposabiających do tworzenia kamieni żółciowych i są to m. in.: - średni i starszy wiek - płeć żeńska - czynniki hormonalne, np. przebyte ciąże - zaburzenia metaboliczne, np. otyłość, hipercholesterolemia, cukrzyca - przewlekłe choroby przewodu pokarmowego, np. jelita cienkiego i grubego - stan po resekcji żołądka i jelita, - farmakoterapia, np. leki antykoncepcyjne.

Objawy kamicy

Charakterystycznym objawem kamicy żółciowej jest kolka żółciowa. Natomiast między napadami kolki chory może nie mieć żadnych dolegliwości lub niewielkie pobolewania brzucha. Atak kolki występuje nagle, najczęściej w nocy lub nad ranem, kiedy to pojawia się bardzo silny ból w okolicy prawego łuku żebrowego lub powyżej pępka. Ból może promieniować do tyłu lub pod prawą łopatkę. Towarzyszą mu nudności i wymioty nie dające ulgi oraz wzdęcia brzucha. Chory jest cierpiący, niespokojny i stale zmienia swoje ułożenie, ponieważ żadna pozycja nie łagodzi bólu. Napad kolki występuje najczęściej w kilka godzin po spożyciu pokarmów tłustych i ciężej strawnych np. smażone mięso, jajka, śmietana, czekolada i jest spowodowany rozciąganiem ściany pęcherzyka żółciowego na tle zastoju żółci. C"zasem kolka żółciowa może być spowodowana przez duży wysiłek fizyczny, wstrząsy ciała lub silne przeżycia psychiczne albo emocje. Zastój żółci wywołany jest okresowym zaklinowaniem szyjki pęcherzyka lub przewodu pęcherzykowego kamieniem, bądź też silnym skurczem mięśnia zwieracza Oddiego. Losy chorego z kolką żółciową mogą być różne: 1. Po przesunięciu się kamienia lub ustąpieniu skurczu zwieracza ból ustępuje. Jest to dla chorego najkorzystniejsze. Albo: 2. Zaklinowanie szyjki pęcherzyka żółciowego lub przewodu pęcherzykowego przez kamień przedłuża się, prowadząc do narastania zastoju żółci w pęcherzyku. Zastoinowa i coraz bardziej zagęszczona żółć drażni błonę śluzowa pęcherzyka wywołując w końcu ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego. Objawami tego ostrego stanu są: długotrwały i stały ból, gorączka do 38-39ĄC, żywa bolesność uciskowa i obrona mięśniowa w okolicy prawego podżebrza oraz wzrost leukocytozy we krwi. Może również dołączać się stan podżółtaczkowy. Objawy ostrego zapalenia pęcherzyka mogą ustąpić, jeśli kamień przesunie się i zawartość pęcherzyka żółciowego ulegnie opróżnieniu. Następstwem może być rozwijające się przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego. Jeśli jednak kamień klinuje nadal szyjkę lub przewód pęcherzykowy, to może dojść do dalszych powikłań ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego takich, jak: wodniak pęcherzyka. żółciowego, ropniak pęcherzyka żółciowego lub perforacja pęcherzyka żółciowego i zapalenie otrzewnej wymagających szybkiej interwencji chirurgicznej. U około 10 procent chorych z kamicą pęcherzyka żółciowego występują również objawy kamicy przewodowej. Złogi występujące w drogach żółciowych mogą spowodować ich zatkanie. Charakterystycznymi objawami tego stanu są: kolkowe bóle w prawym podżebrzu, którym towarzyszy żółtaczka. Przy przedłużającej się niedrożności łatwo dochodzi do zapalenia dróg żółciowych, z dołączającą się gorączką i dreszczami. Jest to stan zagrażający życiu, który wymaga pilnej interwencji chirurgicznej. Rozpoznanie i leczenie Rozpoznanie kamicy pęcherzyka żółciowego na podstawie typowych objawów jest łatwe. Tym niemniej wskazane jest potwierdzenie diagnozy badaniami dodatkowymi. Obecnie najważniejsza jest ultrasonografia, która jest badaniem bardzo czułym i które można w razie potrzeby powtarzać. Diagnostyka radiologiczna obecnie straciła na znaczeniu, ale w niektórych sytuacjach nadal jest niezbędna. Do chorego z kolką żółciową najczęściej wzywane jest pogotowie ratunkowe. Leczenie napadu kolki żółciowej polega na pozajelitowym podawaniu silnych leków rozkurczowych, np. drotaweryny, papaweryny, butyloskopolaminy i przeciwbólowych, np. pyralginy. Czasem pyralgina nie jest dość skuteczna i wówczas lekarz podaje opioidowy lek przeciwbólowy, tj. petydynę. Nie wolno natomiast podawać morfiny, ponieważ nasila on skurcz zwieracza Oddiego i może maskować objawy ewentualnego zapalenia otrzewnej. W niepowikłanym napadzie kolki żółciowej ustępowaniu bólu sprzyja również ogrzanie okolicy prawego podżebrza ciepłym termoforem lub poduszką elektryczną. Korzystnie działa również kilkanaście godzin głodówki ograniczonej tylko do picia płynów. Po ustąpieniu bólów wskazane jest podawanie prostych leków rozkurczowych w tabletkach lub czopkach doodbytniczych (drotaweryny, alweryny, oksyfenonu, butyloskopolaminy) przez co najmniej 10-14 dni, aby zapobiec kolejnym napadom kolki. W okresach między napadami ważne jest stosowanie diety lekkostrawnej i unikanie alkoholu. Zalecane są również dostępne w aptece bez recepty leki żółciotwórcze (pobudzające wytwarzanie żółci) i żółciopędne (wywołujące opróżnianie pęcherzyka), które zwalczają zastój żółci, przyczyniając się do oczyszczania i odkażania dróg żółciowych, np. Bilocol, Cholamid, Cholestil, Cholagogum, Raphacholin, Terpichol. Leczenie zachowawcze kamicy żółciowej niestety nie usuwa jej przyczyny czyli kamieni. Stąd lekarze są zgodni, że objawowa (czyli dająca dolegliwości) kamica żółciowa powinna być leczona operacyjnie i to we wczesnym okresie choroby. Zresztą sami chorzy z kamicą, po kilku bolesnych atakach kolki żółciowej najczęściej decydują się na operację, która usunie ich dolegliwości i zapobiegnie w przyszłości powikłaniom. Bezwzględnymi wskazaniami do ope-racji są: Ą ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego, Ą wodniak i ropniak pęcherzyka żółciowego, Ą zapalenie otrzewnej, Ą kamica przewodowa. Względnymi wskazaniami do operacji są: Ą kamica niepowikłana Ą przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego. Sporadycznie się zdarza, że w obrębie pęcherzyka żółciowego może rozwijać się rak. Wykrycie tego nowotworu jest dość trudne, ponieważ daje on objawy podobne do przewlekłego zapalenia pęcherzyka żółciowego. Stąd rak pęcherzyka żółciowego rozpoznawany jest zwykle w czasie operacji kamicy żółciowej lub na podstawie badania histopatologicznego wyciętego pachęrzyka. Klasyczna operacja, tzw. cholecystektomia, polega na usunięciu pęcherzyka żółciowego przez cięcie skórne wykonane pod prawym łukiem żebrowym. Zabieg taki, wykonany w sposób planowy, jest względnie bezpieczny - śmiertelność jemu towarzysząca wynosi zaledwie od 0,1 do 0,5 proc. Od kilkunastu lat coraz większym zainteresowaniem cieszy się cholecystektomia laparoskopowa. Polega ona na wprowadzeniu do jamy otrzewnej przez kilka drobnych nacięć w powłokach brzucha specjalistycznych instrumentów zaopatrzonych w kamerę wideo zwanych laparoskopem. Po wypełnieniu jamy otrzewnowej dwutlenkiem węgla chirurg pod kontrolą monitora usuwa pęcherzyk żółciowy. Zabieg laparoskopowy jest mniej inwazyjny dla pacjenta, daje mniejsze dolegliwości pozabiegowe, a okres rekonwalescencji ulega skróceniu. Jednocześnie efekt kosmetyczny jest bardzo dobry, bo na skórze pozostają tylko drobne ślady po nacięciach. U około 5 procent pacjentów operowanych laparoskopowo, trzeba w czasie zabiegu wykonać jednak tradycyjną operację, ponieważ pojawiają się trudności w identyfikacji pęcherzyka żółciowego lub pojawia się możliwość powikłań. Niektórzy pacjenci (z kamicą bezobjawową lub skąpoobjawową albo nie kwalifikujący się do leczenia operacyjnego) podejmują próbę rozpuszczania złogów w pęcherzyku żółciowym za pomocą leków doustnych zawierających kwas ursodezoksycholowy, który jest fizjologicznym składnikiem żółci. Kwas ten zmniejsza wydzielanie cholesterolu z żółcią i obniża wysycenie żółci cholesterolem. Warunkiem rozpoczęcia takiego leczenia jest stwierdzenie kamieni żółciowych o średnicy poniżej 15 mm i nieuwapnionych, tj. przepuszczających promienie Roentgena. Jednocześnie pęcherzyk żółciowy musi być sprawny czynnościowo. Nie jest to jednak leczenie tanie i gwarantujące sukces, ponieważ całkowite rozpuszczenie kamieni cholesterolowych obserwuje się jedynie u 30-40 procent leczonych. Lek poza tym trzeba stosować długo, a po jego przerwaniu złogi mogą tworzyć się na nowo. Około 10 procent chorych po operacji usunięcia pęcherzyka żółciowego skarży się na dalsze utrzymywanie dolegliwości. Dawnej tłumaczono to zaburzeniami czynnościowymi związanymi z tzw. "zespołem po cholecystektomii”. Dziś wiemy, że objawy te są spowodowane błędami w diagnostyce przedoperacyjnej: przeoczeniem aktywnej choroby wrzodowej dwunastnicy czy żołądka, przewlekłym zapaleniem trzustki albo chorobami wątroby. Czasami ich przyczyną są techniczne trudności występujące podczas operacji. Wobec tego leczenie tych dolegliwości uzależnione jest od ich przyczyny.






projekt strony - rokart